اوايل سال 72 بود و گرماى فكه. در منطقه عملياتى والفجر مقدماتى، بين كانال اول و دوم، مشغول كار بوديم. چند روزى مى شد كه شهيد پيدا نكرده بوديم. هر روز صبح زيارت عاشورا مى خوانديم و كار را شروع مى كرديم. گره و مشكل كار را در خو مى جستيم. مطمئن بوديم در توسلهايمان اشكالى وجود دارد.

آن روز صبح، كسى كه زيارت عاشورا مى خواند، توسلى پيدا كرد به امام رضا(عليه السلام). شروع كرد به ذكر مصائب امام هشتم و كرامات او. مى خواند و همه زار زار گريه مى كرديم. در ميان مداحى، از امام رضا طلب كرد كه دست ما را خالى برنگرداند، ما كه در اين دنيا هم خواسته و خواهشمان فقط باز گردان اين شهدا به آغوش خانواده هايشان است و...

هنگام غروب بود و دم تعطيل كردن كار و برگشتن به مقر. ديگر داشتيم نااميد مى شديم. خورشيد مى رفت تا پشت تپه ماهورهاى روبه رو پنهان شود. آخرين بيل ها كه در زمين فرو رفت، تكه اى لباس توجهمان را جلب كرد. همه سراسيمه خود را به آنجا رساندند. با احترام و قداست شهيد را از خاك در آورديم. روزى اى بود كه آن روز نصيبمان شده بود. شهيدى آرام خفته به خاك. يكى از جيب هاى پيراهن نظامى اش را كه باز كرديم تا كارت شناسايى و مداركش را خارج كنيم، در كمال حيرت و ناباورى، ديديم كه يك آينه كوچك، كه پشت آن تصويرى نقاشى از تمثال امام رضا(عليه السلام) نقش بسته به چشم مى خورد. از آن آينه هايى كه در مشهد، اطراف ضريع مطهر مى فروشند. گريه مان درآمد. همه اشك مى ريختند. جالب تر و سوزناكتر از همه زمانى بود كه از روى كارت شناسايى اش فهميديم نامش «سيد رضا» است. شور و حال عجيبى بر بچه ها حكمفرما شد. ذكر صلوات و جارى اشك، كمترين چيزى بود.

شهيد را كه به شهرستان ورامين بردند، بچه ها رفتند پهلوى مادرش تا سرّ اين مسئله را دريابند. مادر بدون اينكه اطلاعى از اين امر داشته باشد، گفت: «پسر من علاقه و ارادت خاصى به حضرت امام رضا(عليه السلام) داشت...».

«سيد على موسوى» از آن بچه هايى بود كه پس از مدتى حضور در جبهه با عنوان بسيجى به يكى از آرزوهاى خودش كه پوشيدن لباس سبز سپاه بود رسيد. حدود سال 64 - 63 بود كه سپاهى شد و رفت بود به گردان تخريب لشكر 27 محمد رسول الله(صلى الله عليه وآله وسلم). از آن بچه هاى اهل دل و هيئتى بود. از آنهايى بود كه هر وقت توى تهران بود، از امر به معروف و نهى از منكر باز نمى ماند.

جنگ كه تمام شد، سيد همكه خود را جا مانده از قافله مى ديد، بد جورى دلش گرفته بود. هرچى توى هيئت ها و مراسم سوگوارى ابا عبدالله الحسين(عليه السلام) مى رفت، گمشده خودش را پيدا نمى كرد، دلش جايى ديگر بود.

اواخر بهمن ماه سال 70 بود كه به قول بچه ها رفت «قاطى مرغ ها» و آن طور كه همه مى گويند، مثلا دست و پايش رفت توى پوست گردو. ولى سيد كه هوش و حواسش جاى ديگر بود، بند اين چيزها نمى شد. سرانجام سيد، آنچه را كه مى خواست، يافت.

هفدهمين روز اسفند ماه سال 70 بود. نسيم تقريباً سردى در بيابان برهوت فكه چهره را نوازش مى داد. سيد على، به همراه چند نفر ديگر از نيروهاى قديمى تخريب كه در تفحص فعاليت داشتند، به فكه آمد تا پس از پايان جنگ، و سرماى بعد از قطعنامه، دلى صفا دهد و وجود خويش را با حرارت عرفانى شهدا گرم سازد.

شيارى در اطراف ارتفاع 146 فكه منطقه عملياتى والفجر يك وجود داشت كه تعدادى شهيد در آنجا افتاده بودند. آن روز نهمين روز فروردين سال 71 كه عطر بهارى تپه ماهورها را پر كرده بود، نيروها به سه دسته تقسيم شديم تا به كار بپردازيم، سيد على موسوى به همراه عليرضا حيدرى كه سرباز بود و چند تايى ديگر رفتند براى همان شيار. شهيد حاج قاسم دهقان هم با يك گروه رفتند به ارتفاع 112. حاج قاسم آنجا شهداى زيادى سراغ داشت و مى خواست آنها را پيدا كند. خود ما هم همراه چند تا ديگر از بچه ها رفتيم به خود ارتفاع 146.

چهل - چهل پنج روز از ازدواج سيد على مى گذشت. هرچه بچه ها اصرار مى كردند كه حالا وقت براى تفحص هست، قبول نمى كرد و مى خواست خودش در عمليات جستجو و كشف شهدا شركت داشته باشد. سيد كه تخريبچى گروه بود، در جلو حركت مى كرد و بقيه پشت سرش. وارد ميدان مين شدند. چند شهيدى را كه در اطراف افتاده بود جمع كردند در كنارى قرار دادند. بچه ها مشغول جستجوى پلاك شهدا بودند. سيد على موسوى رفت تا در سمت پچ مسير، راهى باز كند تا چند شهيدى را كه آن طرفتر افتاده بودند، بياورند.

سيد بالاى سر مين والمرى نشسته و در حال خنثى سازى آن بود، عليرضا حيدرى متوجه پيكر شهيدى در انتهاى معبر شد، از سيد گذشت و به طرف او رفت. ده - پانزده مترى از سيد دور شده بود كه ناگهان صداى انفجار همه جا را پر كرد. پاى حيدرى به تله مينوالمرى گرفته بود.

پاهاى حيدرى متلاشى شده و در دم به شهادت رسيده بود. پس از انفجار، نيروهايى كه آن طرفتر بودند، سراسيمه به طرفشان دويدند. ظاهراً سيد على خيز رفته بود روى زمين. ولى هيچ حركتى از او ديده نمى شد. حواس همه به بدن متلاشى حيدرى بود. او را بلند كردند تا به شيار ببرند. متوجه شدند كه سيد على بلند نمى شود، يكى دو تا از بچه ها رفتند بالاى سرش، هيچ حركتى در او ديده نمى شد. با زحمت زياد او را هم از داخل ميدان مين بلند كردند و به بالا بردند.

با صداى انفجار، دو گروه ديگر خود را به آنجا رساندند. در بدن سيد آثار جراحت ديده نمى شد. بچه ها احتمال دادند كه موج انفجار او را بيهوش كرده باشد. سوار بر آمبولانس، هر دويشان را به اورژانس فكه رساندند. لبان سيد در اورژانس باز شد. مى خواست چيزى بگويد. همه متعجب بودند. يا زهراى آرامى گفت و ديگر هيچ.

بدن بى جانش را كه روى تخت گذاشتند، دكتر به كمر او كه كمى خونى شده بود نگاه كرد پيراهن را بالا زد و در برابر زخم كوچكى كه در كمرش ديده مى شد، گفت: «فقط يك تركش كوچك از اينجا وارد ريه اش شده و ريه هم هوا كشيده و او به شهادت رسيده است».

پيكرها به تهران منتقل شدند. بدن سيد على بايد كالبدشكافى مى شد. هرچه بچه ها گزارش سپاه و لشكر را ارائه دادند. حضرات نپذيرفتند. خيلى صريح مى گفتند: «از كجا معلوم اين جاى تركش باشد؟ شايد با پيچ گوشتى بدن او را سوراخ كرده باشند؟» حالا چه كسى سوراخ كرده باشد؟ الله اعلم.

كار خودشان را كردند. بدن مظلوم سيد على در زير تيغ پزشك قانونى باز و بسته شد. بريدند و دوختند. دست آخر، بر روى گواهى فوت اين گونه نوشتند:

«ان شااله كه شهيد است...!»

«عليرضا حيدرى» از سربازهاى با صفا و مخلص لشكر 27 بود. محل اصلى خدمتش در واحد لجستيك لشكر در پادگان دو كوهه بود. هر بار براى انجام كارى از فكه به دو كوهه مى رفتيم، با حسرت به ما نگاه مى كرد و التماس دعا داشت كه كارش را رديف كنم تا به تفحص بيايد. سرانجام گفتم: «ما نيروهاى سربازمان را از لشكر مى گيريم، اگر مى توانى از مسئول لجستيكى موافقت نامه بگيرى، ما هيچ مشكلى نداريم».

يكى دو روز گذشت. آن روز كه به پادگان رفتيم، حيدرى خوشحال و در حالى كه چشمانش برق مى زدند، جلو آمد و گفت: «آقا سيد تموم شد...» و برگه موافقتنامه واحد لجستيك را زا جيبش در آورد و جلوى رويم تكان داد. بلافاصله سوار ماشين شد و همراه ما آمد به فكه، حيدرى مداح هم بود و هر موقع حالى پيدا مى كرد، بخصوص بعد از نماز جماعت و زيارت عاشورا، بچه ها را به فيض مى رساند.

آن روز نهمين روز فروردين سال 71، حيدرى همراه سيد على موسوى به اطراف ارتفاع 146 رفت و در حالى كه به طرف پيكر شهيدى مى رفت، پايش به تله انفجارى مين والمرى گرفت و در حالى كه پاهايش متلاشى شده بودند، به شهادت رسيد و سيد را نيز با خود برد به آن سوى هستى

سال 74 بود كه با بچه ها در منطقه كار مى كرديم. بيل مكانيكى را مقدارى از جاده خارج كرديم تا به آن طرفتر برويم ولى دستگاه خاموش شد. هر كارى كرديم، راه نيفتاد. گفتم حتماً گازوئيل تمام كرده. رفتيم كه از مقر گازوئيل بياوريم، در حالى كه ما رفته بوديم راننده دستگاه را كار مى اندازد و مى گويد كه با بيل آن دو سه تا بزنم تا بچه ها بيايند و همان جا را كه دستگاه مانده بود، مى كند. در همان اولين بيل پيكر يك شهيد نمايان مى شود.

يكى از سربازهايى كه در تفحص كار مى كرد، آمد پهلويم و با حالت ناراحتى گفت: «مادرم مريض است...» گفتم: «خب برو مرخصى ان شاء الله كه زودتر خوب مى شود. برو كه ببريش ديكتر و درمان...». گفت: «نه! به اين حرف ها نيست. مى دونم چطور درمانش كنم و چه دوايى دارد!»

آن روز شهدايى پيدا كرديم كه قمقمه اش پر بود از آبى زلال و گوارا. با اينكه بيش از ده سال از شهادت او گذشته بود، قمقمه همچنان آبى شفاف و خوش طعم داشت. ده سال پيش در فكه، زير خروارها خاك، و حالا كجا. بچه ها هر كدام جرعه اى از آب به نيت تبرّك و تيمّن خوردند و صلوات فرستادند.

آن سرباز، رفت به مرخصى و چند روز بعد شادمان بگرشت. از چهره اش فهميدم كه بايد حال مادرش خوب شده باشد. گفتم: «الحمدلله مثل اينكه حال مادرت خوب شده و دوا و درمان موثر واقع شده...». جا خورد. نگاهى انداخت و گفت: «نه آقا سيد. دوا و درمان موثر نبود. راه اصلى اش را پيدا كردم.» تعجب كردم. نكند اتفاقى افتاده باشد. گفتم: «پس چى؟» گفت:

- چند جرعه از آب قمقمه آن شهيد كه چند روز پيش پيدا كرديم بردم تهران و دادم مادرم خورد، به اميد خدا خيلى زود حالش خوب شد. اصلا نيتم اين بود كه براى شفاى او جرعه اى از آب فكه ببرم...

سال 73 بود كه همراه بچه ها در منطقه والفجر مقدماتى فكه كار مى كرديم. ده روزى بود كه براى كار، از وسط يك ميدان مين وسيع رد مى شديم. ميان آن ميدان، يك درخت بود كه اطراف آن را مين هاى زيادى گرفته بودند. روز يازدهم بود كه هنگام گذشتن از آنجا، متوجه شدم يك چيزى مثل توپ از كنار درخت غلت خورد و در سراشيبى افتاد پايين. تعجب كردم. مين هاى جلوى پا را خنثى كرديم و رفتيم جلو. نزديك كه رفتيم، متوجه شديم جمجمه يك شهيد است آن را كه برداشتيم، در كمال حيرت ديديم پيكر اسكلت شده دو شهيد پشت درخت افتاده و اين جمجمه متعلق به يكى از آنهاست. دوازده سال از شهادت آنان مى گذشت و اين جمجمه در كنارشان بود ولى آن روز كه ما آميدم از كنارش رد شويم و نگاهمان به آنجا بود، غلت خورد و آمد پايين كه به ما نشان دهد آنجا، وسط ميدان مين، دو شهيد كنار هم افتاده اند.

حاج آقا كربلايى، مسئول عقيدتى سياسى يگان ژاندارمرى مستقر در فكه بود. تعريف مى كرد:

- در يگان ما عده اى هستند كه كارشناس آب و مسائل كشاورزى اند. يك روز رفتم پهلويشان و گفتم: «اگر آبى داخل قمقمه دوازده سال زير خال بماند چه مى شود؟» خيلى عادى گفتند: «خب معلومه، خواه ناخواه تبديل به لجن مى شود كه آن هم به دليل شرايط زير خاك و زمان زياد است...» بعد به هر كدام جرعه اى از آبى كه داخل ليوان ريختم دادم و گفتم بخوريد. آب را سركشيدند و پرسيدم: «حالا به نظر شما اين آبى كه خورديد چه جورى بود؟» همه متفق القول گفتند: «هيچى. آبى تازه و زلال، بدونه هرگونه ماندگى...» خنده مرا كه ديدند. جا خوردند. پرسيدند: «عليت چيه؟» قمقمه را نشانشان دادم و گفتم: «اين آبى كه شما خورديد متعلق به اين قمقمه بود كه دوازده سال تمام زير خاك كنار يك شهيد بوده...» مات و مبهوت به يكيدگر نگاه مى كردند. اول فكر كردند شوخى مى كنم. باورشان نمى شد آب، آنقدر زلال و خوش طعم باشد. صلواتى كه فرستادند، همه تعجب و بهتشان را مى رساند.